สเต็มเซลล์กับระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยเสริมภูมิต้านทานได้จริงหรือไม่

หนึ่งในคุณสมบัติที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุดของ MSC คือความสามารถในการปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน หรือ immunomodulation ซึ่งหมายถึงความสามารถในการมีปฏิสัมพันธ์กับเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดต่าง ๆ เช่น ทีเซลล์ (T cell) และแมคโครฟาจ (macrophage) เพื่อช่วยควบคุมระดับการอักเสบให้อยู่ในสมดุลที่เหมาะสม ไม่มากหรือน้อยเกินไป คุณสมบัตินี้เป็นพื้นฐานที่ทำให้ MSC ถูกศึกษาในโรคที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบเรื้อรังและโรคภูมิต้านตนเอง

คำว่า 'ภูมิคุ้มกัน' ในบริบททางการแพทย์แบ่งได้เป็นภูมิคุ้มกันโดยกำเนิด (innate immunity) ซึ่งเป็นด่านแรกที่ตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอมทันที และภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ (adaptive immunity) ซึ่งพัฒนาการตอบสนองเฉพาะเจาะจงต่อเชื้อโรคแต่ละชนิด เช่น ที่เกิดจากการฉีดวัคซีน การอ้างว่าสเต็มเซลล์ 'เสริมภูมิคุ้มกัน' จึงควรเข้าใจในบริบทของการช่วยปรับสมดุลการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันโดยรวม มากกว่าการสร้างภูมิคุ้มกันจำเพาะต่อเชื้อโรคชนิดใดชนิดหนึ่งเหมือนวัคซีน

คลินิกชองดัมเซลล์อธิบายแนวคิดของโปรแกรม 淸(Rejuvenation)CELL ว่าสเต็มเซลล์ช่วยเสริมการฟื้นฟูของระบบภูมิคุ้มกันและการฟื้นฟูหลอดเลือด ซึ่งเชื่อมโยงกับกระบวนการชะลอความชรา คลินิกยังระบุถึงการนำไปใช้ในกลุ่มโรคที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบเรื้อรังหรือภูมิต้านตนเอง เช่น ภูมิแพ้ผิวหนัง สะเก็ดเงิน และข้ออักเสบรูมาตอยด์ ซึ่งเป็นกลุ่มโรคที่งานวิจัยด้าน MSC ให้ความสนใจในระดับสากลเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยควรเข้าใจอย่างถูกต้องว่าคำว่า 'สนับสนุนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน' แตกต่างจากคำว่า 'รักษาให้หายขาด' หรือ 'ป้องกันโรคได้ 100%' งานวิจัยทางวิชาการเกี่ยวกับ MSC ในโรคภูมิต้านตนเองและโรคอักเสบเรื้อรังส่วนใหญ่ยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาทางคลินิกระยะต่าง ๆ ผลลัพธ์แตกต่างกันไปตามชนิดโรค ปริมาณเซลล์ และวิธีการให้ ยังไม่มีข้อสรุปที่เป็นเอกฉันท์ในทุกข้อบ่งชี้

กลไกที่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับการฟื้นฟูภูมิคุ้มกันประกอบด้วยการหลั่งไซโตไคน์ต้านการอักเสบ การกระตุ้นเซลล์ทีเรกกูลาทอรี (regulatory T cell) ซึ่งช่วยควบคุมไม่ให้ระบบภูมิคุ้มกันทำร้ายเนื้อเยื่อของร่างกายเอง และการลดการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกันที่ก่อการอักเสบมากเกินไป กลไกเหล่านี้ล้วนอยู่ในระดับเซลล์และโมเลกุลซึ่งต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยัน ไม่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่าในทันทีหลังการรักษา

ผู้ป่วยที่มีโรคภูมิต้านตนเองหรือโรคอักเสบเรื้อรังอยู่แล้วและกำลังพิจารณาการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ ควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวของตนเองควบคู่ไปด้วย และไม่ควรหยุดยาที่ใช้อยู่โดยไม่ปรึกษาแพทย์ เนื่องจากการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ในปัจจุบันมักถูกมองว่าเป็นการรักษาเสริม (adjunctive) มากกว่าจะทดแทนการรักษามาตรฐานที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนแล้ว

โดยรวม แนวคิดเรื่องสเต็มเซลล์กับระบบภูมิคุ้มกันมีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจและเป็นเหตุผลหนึ่งที่คลินิกชองดัมเซลล์นำเสนอในโปรแกรม 淸(Rejuvenation)CELL แต่ผู้ป่วยควรตีความคำว่า 'เสริมภูมิคุ้มกัน' อย่างระมัดระวัง แยกแยะระหว่างกลไกทางชีววิทยาที่มีการศึกษากับการรับประกันผลลัพธ์ทางคลินิกที่ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดในทุกกรณี